Een multidisciplinaire groep van zestien Nederlandse psychische hulpverleners en onderzoekers heeft de afgelopen tien dagen psychiatrische instellingen en alternatieve genezers bezocht in Marokko. ‘Wie er geestelijke zorg zoekt, is gek. Dat is de heersende gedachte in het land’, aldus Jawad Samir, actief als therapeut bij een Marokkaans vrouwenopvangcentrum.
Het percentage van de bevolking met mentale problemen is volgens het Marokkaanse ministerie van Gezondheidszorg 48,9. Verder heeft 26,5 procent klachten van depressieve aard en 2,8 procent van de Marokkanen is verslaafd aan alcohol of andere verdovende middelen.
Meer druggebruik
Druggebruik onder jongeren neemt toe. Ook komen er steeds meer dak- en thuislozen. Hoewel de cijfers vergelijkbaar zijn met landen als Nederland, richt de zorg zich in Marokko bijna uitsluitend op de zwaarste gevallen.
Relativeren
‘Door te zien hoe de situatie is in een land van herkomst van migranten kunnen we onze gangbare werkwijze relativeren’, zegt Julie Visser, medewerkster aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Daarnaast kunnen we ons beter verplaatsen in de belevingswereld van sommige Marokkaans-Nederlandse patiënten’, vult antropoloog Cor Hoffer van Bavo Europoort aan. ‘Zo wijten sommigen tegenslagen aan djinns, boze geesten.’
Gebruiksaanwijzing
Die belevingswereld is anders en diverser dan wij dikwijls denken, benadrukt Visser. ‘Hulpverleners willen graag een gebruiksaanwijzing: hoe ga je om met ‘de Turk’, ‘de Marokkaan’? Dat is irreëel.’ Volgens Hoffer zijn alternatieve geneeswijzen bij Marokkaanse Nederlanders even populair als bij autochtone Nederlanders.
Gebedsgenezers
‘Dat mensen in Marokko eerder naar een gebedsgenezer (marabout) gaan dan naar een psycholoog, heeft met andere factoren te maken’, aldus Jawad. ‘Ten eerste is er een taboe op geestelijke gezondheidszorg. Mensen weten vaak niet wat het inhoudt. Het is sociaal acceptabeler het probleem buiten de persoon te plaatsen door het bijvoorbeeld aan een djinn te wijten en een gebedsgenezer te bezoeken dan toe te geven dat iemand geestelijk iets mankeert. Ten tweede is het vaak een economische kwestie: veel mensen hebben geen geld voor reguliere zorg.’
Middelengebrek
De geestelijke gezondheidszorg in Marokko is in ontwikkeling, maar kampt met een gebrek aan middelen. Het budget voor gezondheidszorg is slechts vijf procent van het staatsbudget en geestelijke gezondheidszorg is daarvan maar een klein onderdeel. Er zijn landelijk slechts 1989 opvangplaatsen voor psychiatrische patiënten. De opvang is vooral gericht op mensen die overlast veroorzaken.
Taboe-onderwerpen
Door gebrek aan middelen worden door psychiaters snel medicijnen voorgeschreven en wordt minder tijd besteed aan consulten. Ook kunnen hulpverleners volgens Jawad niet alle onderwerpen aan de orde stellen. ‘Als een psychiater het bijvoorbeeld over een taboeonderwerp als seksuele relaties heeft, moet hij vrezen voor zijn reputatie.’
De Nederlandse groep heeft een symposium over de ervaringen in Marokko gepland voor 2008. Ook wil de Nederlandse Vereniging van Psychologen de Marokkaanse vakgenoten stimuleren om een beroepsvereniging op te richten. (ANP) 05 NOV 2007