Stadsdeel Zeeburg heeft, in overleg met Woningstichting Eigen Haard, het woningbouwcomplex Indië I aan de Zeeburgerdijk aangewezen tot gemeentelijk monument. De bijzondere bouwblokken van architect J.H.W. Leliman blijven hierdoor behouden als cultureel erfgoed. Indië I bestaat uit twee gesloten rechthoekige woningblokken en werd in 1913 gebouwd in opdracht van woningstichting Eigen Haard. Het Cuypersgenootschap heeft zich ingezet om het complex Indië I op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen.

Bijzondere laagbouw in de stad
Indië I bestaat uit twee lage blokken met een dakopbouw, die in deze vorm in Amsterdam uniek is. Hiermee kwam de architect Leliman aan het begin van de twintigste eeuw tegemoet aan de wens om voor arbeiders laagbouwwoningen in de stad te realiseren. Indië I heeft hierdoor een enigszins ‘dorps’ karakter. De blokken staan loodrecht op de Zeeburgerdijk, in plaats van in lange smalle straten in oost-west richting zoals dat tot dan gebruikelijk was.

Eerste complex Eigen Haard
Indië I was het eerste complex waarvoor de piepjonge woningstichting Eigen Haard in 1909 opdracht gaf. Directeur Chretien Mommers over het historische complex: ’Indië I is waar het voor Eigen Haard begon. Het was echte volkshuisvesting maar zeer modern voor die tijd. De woningen hadden zelfs elektriciteit. De laagbouw werd een model voor meer laagbouw aan de rand van de stad. Ook het woningtype is herhaald in tal van plannen van latere corporaties en de gemeente Amsterdam’.

De toekomst van Indië I
Eigen Haard gaat met de bewoners overleggen hoe het onderhoud en beheer van Indië I er in de toekomst uit ziet. Stadsdeel en Eigen Haard zijn overeengekomen dat de monumentenstatus en adequate huisvesting in evenwicht moeten zijn. Hierdoor kan het mogelijk zijn dat woningen in de toekomst op een andere manier worden ingedeeld of samengevoegd.

Bijzonder moment begin 2009
Het besluit om van Indië I een gemeentelijk monument te maken wordt eind januari gevierd. Samen met bewoners en onze vernieuwingspartners in de Indische Buurt vieren we dat parels uit het verleden behouden blijven voor de toekomst, ook bij de vernieuwing van de buurt.

Samen Indische Buurt
Het stadsdeel werkt samen met de woningcorporaties de Alliantie, Ymere en Eigen Haard aan de verbetering van de Indische Buurt. Hierbij richten wij ons op het realiseren van betere woningen, een sterke economische positie van de wijk, leefbaarheid en veiligheid. Bij deze vernieuwing, wordt aangesloten bij het karakter van de buurt. Parels uit het verleden blijven ook bij deze vernieuwing behouden voor de toekomst.

Adressen
Het complex Indië I bestaat uit de volgende adressen:
-      Djambistraat 2-36 (even);
-      Lampongstraat 1-23 (oneven);
-      Lombokstraat 1-35 (oneven);
-      Padangstraat 1-36 (even + oneven);
-      Zeeburgerdijk 88 –110 (even)

Bron: Persbericht stadsdeel Zeeburg
Bron afbeelding: direct wonen

Ik ben blij dat de woningen van het complex Indië I niet gesloopt gaan worden.
Natuurlijk heeft zo iets wel een voorgeschiedenis.

In 2004 wilde de eigenaar, woningcorporatie Eigen Haard, de panden laten slopen. Dit natuurlijk in het kader van het ‘opknappen’ van de Indische Buurt, wat neerkomt op het zoveel mogelijk slopen van betaalbare woningen en er dure woningen voor in de plaats zetten. Wat ook het beleid van het stadsdeel is.
In het voorjaar van 2004 hebben Jan Vermij van de Buurt Actie Partij en ondergetekende van de SP hier vragen over gesteld. In de periode daarvoor hebben wij met diverse bewoners van de betrokken panden contact gehad en hebben wij het Cuypersgenootschap ingeschakeld.
Met resultaat: de toenmalige stadsdeelvoorzitter Tjeerd Herrema zegde toe dat het DB zou proberen deze panden op de gemeentelijke monumentenlijst te krijgen.
Dat is nu eindelijk gelukt. En dat lijkt me een hele geruststelling voor de bewoners.

Het valt me in het persbericht van het stadsdeel wel op dat het lijkt dat dit bereikt is door gezamenlijk optreden van Eigen Haard en het stadsdeel.
En dat is wel een verkeerd beeld: Eigen Haard wilde slopen en aan het DB van het stadsdeel moest hard getrokken worden.

Ja, mooie sier maken met de inzet van derden

Hoi Mark. Hoe zat dat precies?

Ik zag hier in de Welstandnota 2004 (juli) dat diverse van de betrokken panden toen al rijksmonument waren. Die mogen toch niet zomaar gesloopt worden?

http://biodata.asp4all.nl/zeeburg/2004/2005_9917_31200528458535/2005_9917_31200528458535.pdf

Ook lees ik een maand later:

Sloopplannen: Netty Gelijsteen vraagt zich af wat de bedoeling is van op de vergadering anoniem uitgedeelde posters/pamfletten waarin tot actie wordt opgeroepen tegen sloopplannen op de Zeeburgerdijk. Tjeerd Herrema meldt dat het DB niet voor sloop is van de bewuste panden. De posters boezemen onterecht angst in aangezien er vooralsnog geen reële bedreiging is dat er op korte termijn gesloopt zal worden. Nico Papineau Salm ergert zich eraan dat er geen afzender is vermeld op de posters, zodat er niemand aanspreekbaar is op de actie. De voorzitter sluit de discussie af met vaststelling dat partijen elkaar hier rechtstreeks over kunnen aanspreken.

Het DBwas blijbaar ook niet voor sloop?

Hier nog meer raadselachtigs:

http://cadat.blogs.com/raadslid/2004/06/indie_i_zeeburg.html
waar cadat zegt dat eigen haard inderdaad voornemens zou zijn tot sloop en dat de panden niet meer de status van rijksmonument zouden hebben…

Goede vragen Zazkia. Ik ben bang dat ik even technisch moet worden.

Wanneer is iets een monument?

De panden van Indië I van de architect Leliman werden al gerekend tot orde 1 van de vier arcitectuurordes. Dat is de hoogste orde. Maar dat houdt vaak (en ook in dit geval) alleen maar in dat ze behoren tot beoogde rijks- of gemeentemonumenten. Ook beoogde monumenten kunnen gesloopt worden.
Wat jij hierboven aanhaalt van de juli-vergadering is een vervolg wat al eerder in de juni vergadering van de commissie ruimtelijke Ordening was geantwoord op vragen van Jan Vermij. De pamfletten die genoemd worden waren van bewoners die terecht niet tevreden waren met een uitspraak in een commissie. Tenslotte kan een commissie geen besluiten nemen.

Dat men zich weinig aantrekt van monumentale waarde van de panden blijkt natuurlijk ook uit de sloop van het Borneoblok aan het Javaplein. Ook deze panden werden omschreven als “karakteristieke bouwwerken met architectonische en/of stedebouwkundige meerwaarde.” Het Amsterdams bureau voor archeologie en monumenten heeft nog expliciet de waarde van die panden in een brief benadrukt. Maar PvdA/GroenLinks/VVD weten dat alles van waarde weerloos is en gesloopt kan worden.

Kortom, een simpele vermelding dat iets tot de orde van een rijks- of gemeentelijke monument gerekend kan worden is niet genoeg. Het moet expliciet erkent zijn als monument.

Misschien heb ik de bewoners wel te snel gefeliciteerd. Inderdaad worden hun huizen niet gesloopt, maar in het persbericht staat ook:

“Stadsdeel en Eigen Haard zijn overeengekomen dat de monumentenstatus en adequate huisvesting in evenwicht moeten zijn. Hierdoor kan het mogelijk zijn dat woningen in de toekomst op een andere manier worden ingedeeld of samengevoegd.”

Dit riekt naar: Eigen Haard wil woningen gaan splitsen en/of samenvoegen, maar in ieder geval de huren fors verhogen.

Bij het nakijken hoe het nu formeel zit met de monumentenstatus kwam ik ook de opmerking tegen dat veel steden bepaalde panden juist niet de monumentenstatus willen geven, omdat dit vaak leidt tot extreme verhoging van de huur.
Kortom, de bewoners moeten opletten en weten dat zij hun eigen rechten als huurders hebben en zich niet onder druk laten zetten door de corporatie.
Voor het stadsdeel kan de monumentenstatus weer een argument zijn om sociale huurders uit de buurt te jagen.

Ja, daar kan je rustig vanuit gaan. De werkelijke boodschap is dus dat Eigen Haard deze woningen gaat splitsen en samenvoegen. Want voor het aanwijzen van een monumentstatus hebben ze Eigen Haard verder niet nodig.

‘Stadsdeel en Eigen Haard zijn overeengekomen dat de monumentenstatus en adequate huisvesting in evenwicht moeten zijn.’

Dus bij een monument passen, riante woningen, stel ik mij zo voor.